Altun Alem džamija

Po dr Andreji Andrejeviću, istoričaru umetnosti iz Beograda, koji je, na njemu svojstven i znalački način, proučio Altun-alem džamiju u Novom Pazaru, njenu istorijsku i umetničku vrednost, to je jedna od najlepših građevina te vrste u Srbiji.

altun alem dzamija

Altun-alem džamija (džamija sa zlatnim alemom - dragim kamenom) nalazi se na središnjem delu Prvomajske ulice. Ta ulica se zvala Stambolski (Carigradski) drum, a ceo kvart u kome se nalazi pomenuta ulica, bio je poznat kao Jeleč mahala, po Jeleču, srednjovekovnom gradu koji se nalazi na Rogozni, u čijem pravcu je vodila današnja Prvomajska ulica. Ime Jeleč mahala se izgubilo u XVII veku i umesto toga pominju se džemati Altun-alem i Ahmed vojvoda. Turski putopisac Evlija Čelebi, koji je kroz ove krajeve proputovao šezdesetih godina XVII veka, zapisao je: »Džamija koja se zove Altun (alem) džamija stara je bogomolja, a nalazi se u Jeleč mahali na Carigradskom drumu«.
Pouzdano znamo da je Altun-alem džamiju sagradio, sredinom XVI veka, Muslihedin Abdul Gani, poznat još kao Mujezin hodža Al Medini. On je poznat kao graditelj brojnih objekata i u drugim gradovima. U Skoplju je podigao Kuršumli han, džamiju, obnovio jedan hamam i imao nekoliko kuća sa više dućana. Sagradio je mesdžid i karavansaraj u Mažićima kod Zvečana. U vakufnami iz 1550. godine navedeni su ovi Muslihedip-efendijini objekti u Novom Pazaru: Džamija (Altun-alem), mekteb u dvorištu džamije, tri kuće za stanovanje imama, poznati han, šest dućana pored hamama, šest kožarskih dućapa u Tabačkoj čaršiji na obali Raške, sedam mlinova pored mosta (Jedan od njih je bio sa pet vitlova).
Sasvim je sigurno da je graditelj Altun-alem džamije bio bogat čim je izgradio toliko objekata, ne samo sakralnih. Međutim, on je bio i vrlo obrazovan i učen. To potvrđuje njegovo zvanje - mevlana (mevlana Muslihedin efendija), a to je počasno zvanje koje su mogli nositi samo istaknuti islamski učenjaci i filozofi.
Tačna godina izgradnje ove džamije se ne zna ali približno tačna zna. U turskom popisu iz 1528. godine pominje se u Novom Pazaru mahala Mujezin hodže. Ona je tada imala 35, 1540. godine 20 i 1604. 30 domaćinstava, kako to navode izvori iz navedenih godina. U XVII veku ime Mujezin hodžina mahala zamenjeno je imenom Altun-alem mahala. Mujezin mahala je vezana za graditelja Altun-alem džamije. Ona se prvi put pominje 1528. godine, a u ranijem popisu iz 1516. godine, ne pominje se. Prema tome, izgradnju Altun-alem džamije i treba staviti između 1516. i 1528. godine. U svakom slučaju ta građevina iz prve polovine XVI veka, vrlo je lepa i retka. U skopskim rukopisima se navodi da je to izuzetno građevinsko delo i da se njoj ravna mogla naći samo u Istanbulu, Jedrenu i Brusi, te da je na nju podsećao Taš han (Kameni han) u Skoplju.


MEKTEB - Pored džamije, mevlana Muslihedin Abdul Gani je dao da se sagradi »kuća da se u njoj podučava Kur'anu i da se uče mala deca«, kako je zapisano u vakufnami, gde je određena i plata učitelju i njegovom zameniku uz uslov da je mualim »pouzdan, a najbolji među dobrima, postojan, sposoban, da predaje i poučava«. I ova druga, inače po rangu znatno niža zadužbina, građena je sa utisnutim pečatom monumentalnosti, sa ciljem da podržava arhitekturu obližnje džamije. Mekteb uz Altun-alem džamiju je značajan i po tome što je jedan od dva najstarija mekteba nekadašnjeg Bosanskog pašaluka, sačuvana do današnjeg doba.
Uobičajeno je bilo da se oko lepih, osobito sakralnih objekata, ispredaju legende pa tako i za Altun-alem džamiju postoji legenda koju je vredno zapisati:

- Altuna, Hadžira i Halima, tri pašine ćerke, lepotice kao dženetske hurije, rođene su i rasle u Novom Pazaru. Zbog lepote, bogatstva i ugleda što su posedovale ove tri sestre, niko se nije usudio da ih zaprosi, »jer one su bile rođene samo za Stambol«, za carske saraje, a ne za Novi Pazar. Dani su tekli, vreme prolazilo i činilo svoje, a tri pašine ćerke, tri lepotice, ostaše neudate. U godinama pred smrt dogovorile su se da svoje silno bogatstvo ostave u dobrotvorne svrhe. Altuna je dala sredstva da se izgradi džamija i da nosi njeno ime pa otuda Altun-alem džamija. Hadžira je dala zemlju za gradsko groblje u jugozapadnom delu grada pa se taj deo tada nazvao a i danas se zove Hadžet (po darodavcu Hadžiri).
Najmlađa od sestara Halima dala je sredstva za izgradnju česme u gradu i ta česma se i danas zove, po Halimi, Halimača (nalazi se u Lugu).

Fotografije

novi pazar, Altun Alem džamija
2008
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2008
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2008
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
novi pazar, Altun Alem džamija
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
novi pazar, Altun Alem džamija
2004 godina
novi pazar, Altun Alem džamija
2008
novi pazar, Altun Alem džamija

Pogledajte kompletnu foto galeriju.