Novi vek

Novi Pazar u XIX veku Kao I krajem XVIII veka, tako I pocetkom XIX, Novi Pazar I njegovo podrucje, Novopazarski Sandzak nalazili su se u krizi I opadanju. Prvi srpski ustanak (1804-1814) osetio je I Novi Pazar. On je bio postavljen kao vazen ratni cilj oslobodjenja Bosne I Hercegovine I sjedinjenje Srba sa Crnogorcima. Naime, krvavi Karadjordjev pohod na Sandzak juna 1809. godine doneo je veliki broj civilnih zrtava, paljevina I razaranja u Novom Pazaru. Medjutim osvojene oblasti su ponovo dosle pod vlast vezira. Posle prvog srpskog ustanka bilo je dosta migracije I imigracija cime je uveliko narusena struktura celog stanovnistva. Dolaskom vezira na vlast srpsko stanovnistvo se pocelo iseljavati zbog njihovog ucesca u ustaku. Pored ovih uzroka oni su se iseljavali I zbog susnih godina (1813-1815,1817,1818,1839,1847). Nove epidemije kuge I kolere imale su velikog uticaja na demografsku sliku grada. Veliki broj stanovnika pobegao je u Srbiju kada je bila najveca epidemija kolere 1863. godine. Tada je veliki broj Crnogoraca, Brdzana I Hercegovaca, koji su se uputili ka Sumadiji, iz razlicitih razloga ostao da trajno zivi u Novom Pazaru. Odluke Berlinskog kongresa donete 1878. godine znatno su poremetile etnicku strukturu Novog Pazara, narocito posle priznanja nezavisnosi Srbije I prosirenja prema istoku. Crna Gora je takodje dobila nezavisnost I prosirenje. Da bi onemogucila spajanje Srbije I Crne Gore, Austro-Ugarska nije dozvoljavala prosirenje prema Sandzaku. Po 25. clanu Berlinskog ugovora Austro-Ugarska je pored okupacije Bosne I Hercegovine stekla pravo da u Novopazarskom sandzaku drzi svoje garnizone. Austro-Ugarska je prihvatila zajednicko zaposedanje Novopazarskog sandzaka sa Osmanskom Drzavom I to posebnom konvencijom, koja je zakljucena izmedju dveju strana u aprilu 1879. godine. Odluceno je da Austro-Ugarska uspostavi svoje garnizone u Priboju, Prijepolju I Bijelom Polju. S tim imaju pravo da u tim mestima drze isti broj svojih trupa. Odluke Berlinskog kongresa uticale su na migracije stanovnistva. Pre ovog kongresa, do 1878. godine, bile su vise izrazene migracije hriscanskog stanovnistva, sa izuzetkom 1689. godine. Posle Berlinskog kongresa doslo je do intenziviranja procesa iseljavalja Bosnjaka iz pojedinih oblasti, tako da se u Novom Pazaru povecao priliv stanovnika iz gradova Hercegovine, Bosne, unutrasnjosti Srbije, a stigli su I Cerkezi. Nakon dolaska ovih muhadzira nastale su nove mahale. Stalne migracije I dolazak muhadzira, koji su bili bez sredstva za zivot, povecao je ekonomske probleme grada koji su uticali na osiromasenje I stagnaciju u razvoju Novog Pazara. Izgradnjom novih I modernih puteva dolinom Morave I Vardara, bile su prekinute funkcije starih puteva: Dubrovackog I Bosanskog, koji su za Novi Pazar bili od velikog znacaja. Zamiranje ovih puteva, poceo je da zamire I Novi Pazar.