Srednji vek

Na 11 km zapadno od Novog Pazara, pored ušća Sebečevske reke u Rašku, na mestu gde su se spajali putevi koji su sa zapada i juga vodili dalje prema istoku, nalazi se spomenički kompleks nastajao u vremenskom razdoblju od jednog milenijuma. Po rečima Marka Popovića «Stari utvrđeni grad Ras nalazio se na vrhu brega Gradine, iznad ušća Sebečevske reke, a njegovim bedemima su bile opasane i niže zaravni s istočne strane. Pod gradom, u jednoj potkapini

litica, sačuvani su tragovi pećinskog manastira, a kraj rečnih obala, u amfiteatralnom prostoru, leže ostaci Trgovišta, srednjovekovnog naselja iz predturskog razdoblja».
Na Gradini je prvo naselje formirano već tokom ranog bronzanog doba. To malo naselje je tokom starijeg gvozdenog doba prošireno i intenzivnije korišćeno. Napušteno je početkom V veka p.n.e. i tako ostalo do rimskih osvajanja i konsolidovanja njihove vlasti u ovim krajevima.
Najstariji arheološki tragovi koji pripadaju antičkom periodu, tj. drugoj polovini III veka, otkriveni su na Podgrađu i u manjem obimu na Gradini. Na Gradini se ovaj sloj manifestovao nalazima novca: Galijena (253-268); Klaudija II Gotika (268-270); Maksimina (235-238) i tragovima objekata.
Na Podgrađu ovom horizontu pripada osmatračnica - speculum koja po svom položaju i konstruktivnom sklopu prethodi izgradnji kasnoantičkih bedema. Istovremena sa osmatračnicom je i brvnara, na čijem podu je nađen antoninijan Trajana Decija (249-251), a sa njene spoljašnje strane novac Aurelijana (270-275). Pored navedenog ovom vremenu pripada i keramički materijal i nalaz jedne fibule. Antičkom horizontu pripadaju i tri spomenika - jedna stela i dva žrtvenika, o kojima je već bilo reči.
Podgrađe i manji deo zaravni na Gradini bili su obuhvaćeni novim bedemima kojima su pregrađivani samo pristupačniji delovi, dok su okomite litice činile prirodnu odbranu. Na Gradini su ostaci kasnoantičkog bedema otkriveni na prostoru Severnog sektora. Ovaj bedem bio je ojačan i jednom kulom, pravougaone, skoro kvadratne osnove, dimenzija 4.60 h 5 metara.
Po svojim odlikama, kasnoantičko utvrđenje na Pazarištu spada u red mnogobrojnih brdskih tvrđava koje su u to vreme nicale širom Rimskog carstva. „Zajedno sa Gradinom u Postenju to je najveće utvrđenje na prostoru između Ibra i doline Lima. Ove dve tvrđave su izgleda nastale jednovremeno u okviru jedinstvenog odbrambenog sistema, koji je imao za cilj da kontroliše i brani osnovne prilaze dobrima carskog domena u dolini Raške. Stoga su to najveće, a po svemu sudeći, i najstarije tvrđave na ovom području".

Zaravan Podgrađa ispod litica bila je zatvorena delovima južnog i istočnog bedema, odnosno najvećim delom bila je prirodno branjena jer leži nad okomitim liticama koje se mestimično spuštaju do reke. Novo, kasnoantičko utvrđenje imalo je nepravilnu osnovu prilagođenu reljefu i branilo je prostor površine oko 5 hektara. Branjeni prostor nije bio najpogodniji za stanovanje, ali je zato mogao služiti kao refugijum za lokalno stanovništvo. Arheološki materijal pokazuje da je utvrđenje korišćeno od početka IV veka do konačnog napuštanja u VI veku. Keramički materijal pripada gotovo isključivo lokalnoj proizvodnji, dok su importovane posude veoma retke. Numizmatički materijal pokazuje da je ovo utvrđenje tokom IV-V veka aktivno uporište, dok je cirkulacija novca u VI veku slaba. Kao i brojna druga utvrđenja u Dardaniji, i utvrđenje na Pazarištu delimično je obnovljeno u prvoj deceniji Justinijanove vladavine.

Obnova je usledila nakon što je utvrđenje oštećeno zemljotresom iz 518. godine. Obnovljena zidna platna podignuta su na korigovanim trasama i mnogo bolje utemeljena.

Na desnoj obali reke Raške u neposrednoj blizini ušća Sebečevske reke, otkriveni su ostaci bazilike, podignute u prvoj deceniji Justinijanove vladavine, u isto vreme kada je obnovljeno i utvrđenje, sa kojim je zajedno već krajem VI veka stradala. Najpre je poplavljena a zatim i napuštena. Ubrzo su i njene drvene konstrukcije stradale u požaru. To je trobrodna građevina čiji je unutrašnji prostor kolonadama od po šest zidanih stubaca podeljen na tri broda. Uz južni zid bazilike, bliže njegovom istočnom kraju, prizidana je manja kapela. U unutrašnjosti su otkriveni i ostaci časne trpeze, oltarske pregrade, amvona i oltarskih i bočnih sedišta.